پيش سخن
تاريخ در واقع ، علم كشف رويدادهاي به وقوع پيوسته در جامعه هاي گوناگون وشناخت نهادهاي متفاوت وساخت يا ساختواره هاي اجتماعي است . رويدادهاي گذشته حيات انساني به لحاظ موضوعي ، اجتماعي و فرهنگي واقتصادي وسياسي هستند ، به لحاظ زماني ، هر واقعيت تاريخي متعلق به دوره اي مشخص و شرايط منبعث از آن است . افزون بر اين ها ، هر جامعه اي داراي ويژگي هايي است كه ازدگرگوني هاي دروني ودادوستدها وتعامل وگفت وگوهاي بروني ،نشأت گرفته است . از اين رو ، جامعه ها ، جماعت ها ، فرهنگ ها، پاره فرهنگ ها و تمدن هاي متعدد به وجودآمده و هيچ گاه،هيچ يك از آنها كاملاً منزوي و جدا از هم نبوده اند .
تاريخ ايران را مي توان ، به لحاظ مكاني ، سرگذشت مردمي دانست كه در سرزميني گسترده – كه بعدها «ايران زمين » ناميده شد و پشته يا فلات يا نجد ايران (به مساحت 000/600/2 كيلومتر مربع ) بخشي از آن به شمار مي رفته است – زندگي خود را آغاز كرده اند .
ايران زمين يا سكونتگاه ايرانيان از شرق ، تا رودسند و كوه هاي پامير و كرانه هاي سير دريا ؛ ازغرب، تاجلگه هاي ميان رودان (= بين النهرين ) و آسياي صغير ؛ از شمال ، تادرياي خوارزم وبلندي هاي قفقاز و رود كورا؛ و ازجنوب ، تا آن سوي خليج فارس و درياي عمان ، ادامه داشته است .از اين سرزيمن وسيع ، اكنون ، تنها 000/648/1 كيلومتر مربع باقي مانده كه مساحت كشور ايران است .
اين سرزمين طي قرون واعصار ، دگرگوني هاي طبيعي وجغرافيايي بسياري يافته است . امابه لحاظ زماني ، از ديرباز ، تاريخ ايران به هفت دوره تقسيم شده است كه در هر دوره سلسله هايي بربخش هايي از آن فرمانروايي كرده اند . اين هفت دوره عبارت است از :1)دوره پيشاز تاريخ ، از آغاز زندگي انسان در اين سرزمين پهناور تا تشكيل منسجم ترين پادشاهي ايران (=مادها)؛ 2)دوره باستان ، از پادشاهي مادها تا چيرگي اعراب بر ايران و پذيرش اسلام در ميان ايرانيان (عصر مادها و هخامنشيان ، سلطه اسكندر و سلوكيان ، عصر اشكانيان (=پارت ها)، عصر ساسانيان )؛ 3) دوره اسلامي ، از فتح ايران تا پايان خلافت عباسيان در بغداد (دوره خلفاي راشدين وبني اميه ونهضت هاوحكومت هاي ايراني و اميران منطقه اي وسلطنت تركان غزنوي وسلجوقي و خوارزمشاهي ؛ 4) تاريخ ميانه ، از حمله مغول تا استقرار سلسله صفوي (ايلخانان و حكومت هاي منطقه اي ملوك الطوايف ، تيموريان ، آق قويونلو و قراقويونلو ) ؛ 5) تاريخ جديد ، از آغاز عصر